|
|
|
| Van
Hakkında |
Van isminin nereden geldiği ve kaynağı konusu
henüz tam olarak açıklığa kavuşmamış olmasına
rağmen konuyla ilgili bazı önemli görüşler şöyledir;
Evliya çelebi, Seyahatnamesinde
Büyük İskender'in Van Kalesi'ndeki Vank adlı bir
mabedin , adının şehre verdiğini belirtmektedir.
Başka bir rivayete göre Van pek eski bir şehir
olduğu için M.Ö. I900'lerde Asur Melikesi Mesnure
şah Meryem (Semiramis) tarafından kendisine izafeten
şahmerimekerol şeklinde adlandırılmıştır. Daha
sonra Kuyânyemin son devrinde Van adındaki valinin
şehri genişletip güzelleştirmesi nedeniyle bu
idareciden itibaren şehir Van olarak anılmıştır.
Van adının kaynağı konusunda akla yakın ve bilimsel
bir görüş Urartu'ca Biane veya Viane'den çıkmış
olduğudur. Tarihli kaynakların bütününde, Urartular
kendilerine Bianili demişler ve Urartuların yükselme
devrinde Biate adı altında bir çok şehir ve insan
topluluğu Van bölgesine toplanmışlardır. |
|
Tarihi
ve Turistik Mekanlar
| Kaleler | Camiler | Kilise ve Adalar | Medreseler | Mezar Anıtları | Köprüler
 Van il merkezinin
sınırları içerisinde olup, merkeze 5 km.
mesafede bulunmaktadır.Van ovasındaki doğu
batı doğrultusunda uzanan kaya kütlesi üzerine
kurulmuştur. Kayalık, 20120 m arasında değişen
genişlikte, 1800 m uzunluğunda ve 100 m.
yüksekliğinde doğal bir kütleye sahiptir.
Güneyden sarp ve dik, kuzeyden meyilli topografik
bir özellik göstermektedir. Üç bölümlü kalenin
kuzeydeki çıkış yolu, batıdan doğuya doğrıı
hafif rampa şeklindedir.
Van'ın Gürpınar ilçesine bağlı çavuştepe
köyünde yer almaktadır. Van'a 25 km, Gürpınar
ilçe merkezine 10 km, mesafede, Van-Hakkari
karayolunun hemen güney tarafında bulunmaktadır.Bol
Dağı silsilesinin batı ucunda kurulmuş olan
kale, aşağı ve yukarı kalelerden oluşmaktadır.Kale,
II. Sarduri tarafından M.Ö. 764-734 tarihleri
arasında yaptırılmıştır. Kurucusuna izafeten
kale, Sardur'un şehri anlamında "Sardurihinili"
olarak adlandırılmaktadır. Burası İ.Ü. Edebiyat
Fakültesi'nden Prof. Dr. Arif Erzen tarafından
1961-I986 yılları arasında yürütülen kazılar
sonucunda ortaya çıkarılmıştır.
 Van'a 35 km. mesafedeki
Ayanıs köyünün kuzeybatısında bir tepe üzerine
kurulmuştur. Doğubatı doğrultusunda uzanan
tepe, 150 m. genişliğinde, 400 m. uzunluğunda,
Van Gölü'nden 250 m. yüksekliktedir. Kale'de
1989'dan itibaren E.Ü. Edebiyat Fakültesi
Önasya Arkeolojisi Bölümü'nden Prof.
Dr. A. Çilingiroğlu başkanlığında bir
ekip tarafından kazılar yürütülmektedir.
Kazılar sonucu elde edilen mimari ve diğer
küçük buluntular...
Van il merkezinin kuzeydoğusunda
Zimzim dağları silsilesine bağlı kayalık
bir tepe üzerinde yer almaktadır. Kuzey
- güney doğrultusundaki 400 m uzunluğunda,
60-70 m genişliğinde ve 200 m yüksekliğinde
kayalıklara oturan kale, Van'a hakim konumdadır.
Kale Urartu kralı II. Rusa tarafından M.Ö.
685-645 tarihleri arasında yaptırılmıştır.
Burası Tuşba'dan sonra Urartu Krallığı'nın
ikinci idare merkezi durumundadır.
 Van ve çevresinde
bunlardan başka küçüklü büyüklü bir çok
kale daha bulunmaktadır. Bu kalelerden bir
kısmı Urartu dönemine ait olup, diğerleri
ortaçağ ve son-çağ a rasından kalmadır.
Bunların başlıcaları Aşağı ve Yukarı Zivistan
kalesi, "Beyüzümü" kalesi, "Çatak" Kalesi,
"Hamurkesen" (diğer adıyla Zernek) Kalesi,
"Hişet" Kalesi, "Pizan" (diğer adıyla örenkale)
kalesi, "Kalecik", "Zernaki Tepe" Kalesi,
"Muradiye" Kalesi, "Albak" (Başkale) Kalesi,
"Deliçay" Kalesi, "Yoncatepe" Kalesi ve
"Müküs" Kalesi teşkil etmektedir.
 Eski Van şehrinde
Tebriz Kapı ile İskele Kapı arasında
yer almaktadır. Bugün oldukça harap
olan yapıyı, 1913'deki W. Bachman'ın
fotoğraf ve çizimleri ile I 9 70-19
71 sezonlarında Prof. Dr. Oktay Aslanapa'nın
yapmış olduğu kazılarda elde edilen
buluntularla tanımak mümkün olmuştur.
0. Aslanapa'nın camiyi 14. yüzyıl başlarına
tarihlendirmesine karşın, tarihi sürece
ve yapı hususiyetlerine baktığımızda
Selçuklu devrinde yapılmış olduğu anlaşılmaktadır.
15 71 tarihli Van vilayeti evkaf tahrir
defterinde Cami-i Kebir'in Şah-ı Ermen
evkafından olduğunun belirtilmesi bunu
teyid etmektedir.
Eski Van'ın doğusunda Tebrizkapı
mahallesinde bulunmaktadır. Sinaniye
Cami veya Tebriz kapısı Camisi olarak
da adlandırılmaktadır. Bugünkü caminin
minaresi Selçuklu döneminden, cami kısmı
ise, Osmanlı devrinden kalmadır. Üzerinde
kitabe bulunmadığından hangi tarihte
yapıldığı belli değildir.Selçuklu devrinden
kalma minare kare kaide üzerinde silindirik
gövdeli olarak yükselmektedir.
Eski Van'ın Ortakapı mahallesinde
bulunmaktadır. Cami medrese, türbe ve
imaretten oluşan bir külliye içerisinde
yer almaktadır. Cami giriş kapısı üzerindeki
kitabesine göre, Van Beylerbeyi Köse
Hüsrev Paşa tarafından 1567 tarihinde
yaptırılmıştır. Mimar Sinan'ın eserleri
arasında sayılmaktadır.
Eski Van'ın Ortakapı mahallesinde
surlara yakın bir yerde bulunmaktadır.
Vakhyesine göre Kaya Çelebi Zade Koçi
Bey tarafından 1660 tarihinde yapımına
başlanmış, ancak Koçi Bey'in idam edilmesi
üzerine 1663 yılında, Cem Dedemoğlu
Mehmet Bey tamamlatmıştır. 1993 yılında
Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün yapmış
olduğu onarımlardan sonra, ibadete açılmıştır.
 Gürpınar ilçesine
bağlı, Hamurkesen Köyü'nün içerisinde,
kalenin doğu tarafında yer almaktadır.
Giriş kapısı üzerindeki kitabesine göre,
Seyyid Muhammed tarafından 1122 (1710)
tarihinde yaptırılmıştır.Kare planlı,
tek kubbeli bir harimden oluşmaktadır.
Yıkılan kubbesi son yıllarda Vakıflar
Genel Müdürlüğü tarafından yeniden yaptırılmıştır.
Düzgün kesme taş malzeme kullanılan
yapıda sadece kuzey cephe taç kapıyla
hareketlendirilmiştir. İçerisinde herhangi
bir süslemeye yer verilmemiş olup, mihrap
yarım daire planlı bir niş seklindedir.
Eski Van'ın Horhor bahçelerine
yakın bir yerinde yer almaktadır. Kitabesi
ve vakfiyesi bulunmadığından hangi tarihte
ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.
Mimari özelliklerine bakarak XVIII.
yüzyıla tarihlendirilmektedir. Cami
enine dikdörtgen planlı olup, güney
ve doğu duvarları günümüze ulaşmıştır.
Kıb1e duvarının ortasına yerleştirilmiş
caminin taş mihrabı önemlidir. Dışa
taşıntılı mihrap, dikdörtgen görünüşlü,
istiridye yivli kavsara ile sonlanan
beş kenarlı niş şeklindedir. Mukarnaslı
bir tepeliği bulunmaktadır. Üzerinde
kök boyalarla yapılmış kalemişi süslemeler
mevcuttur.
Eski Van'ın kuzeybatı tarafında,
Horhor Cami ile Ulu Cami arasında yer
almaktadır. Kitabesi bulunmadığından
kim tarafından ve hangi tarihte yaptırıldığı
kesin olarak bilinmemektedir. Ancak
mimari durumuna bakarak XVIII-XIX. yüzyıllara
tarihlendirilmektedir.
Enine dikdörtgen planlı
caminin duvarları sağlam olup, üst örtüsü
yıkılmıştır. Duvarlar altta taş, üstte
kerpiçle yapılmıştır. Harime kuzey cephenin
ortasına açılmış bir kapıdan girilmektedir.
Giriş ekseninde, kıble duvarının ortasına
yerleştirilmiş yarım daire planlı bir
niş şeklinde mihrap bulunmaktadır
|
Akdamar Kilisesi ve Adası |
 Gevaş ilçesinin sınırları
dahindeki Aktamar Adası'nda yer
almaktadır. Adanın güney doğusuna
kurulmuş olan kilise, Kutsal Haç
adına Vaspurakarı Kralı I. Gagik
tarafından Keşiş Manuel'e yaptırılmıştır.
Kilisenin kuzeydoğusundaki şapel
1296-1336 tarihlerinde; batısındaki
jamaton 1793 tarihinde; güneyindeki
çan kulesi 18. yüzyıl sonlarında
ilave edilmiştir. Kuzeyindeki şapelin
ise tarihi bilinmemektedir.
|
Albayrak St. Bartholomeus Kilisesi
|
Başkale ilçesine bağlı Albayrak
köyünde bulunmaktadır. Büyük Zap
Vadisine bakan bir tepe üzerine
kurulmuş olan kilise ve jamaton
aynı tarihte yapılmıştır. Mimari
ve süsleme özelliklerine bakarak
13.-14. yüzyıllara tarihlendirilmektedir.
Yapı daha sonra 1647-1655, 1760
ve 1877'de kapsamlı onarımlar geçirmiştir.
Günümüze ulaşan şekil 17-19 yüzyıllardan
kalmadır. Doğu-batı doğrultusunda
uzanan dikdörtgen bir alana oturmaktadır.
Doğudaki kilise ile batıdaki jamaton
bütün olarak ele alınmıştır. Batı
cephenin ortasında anıtsal bir giriş
yer almaktadır.
Başkale'nin Yanal köyünde
bulunmaktadır. St. Ejmiacin adına
yapılan kilise, 7.-9. yüzyıllara
tarihlendirilmektedir.Merkezi kubbeli,
dörtlü yonca yaprağı planlıdır.
Doğu ve batı kolları daha uzun tutulmuş
kilisenin orta mekanı karşılıklı
ikişer kemerin kesişmesiyle oluşturulmuş
kaburgalı bir kubbeyle örtülmüştür.
Kubbe dışa, köşeleri planmış kare
biçiminde yüksekçe bir kasnakla
yansıtılmıştır. Kilisenin kolları
içten yarım daire planlı, doğudaki
apsis yuvarlağı ile batıdaki kol
daha uzun tutulmuştur. Batıdaki
kolun ortasına sivri kemerli bir
kapı açılmıştır. Kuzey ve güneydeki
kollar dışa beş kenarlı olarak yansıtılmıştır.
Doğudaki kol, yanlarındaki hücreleriyle
daha geniş bir cephe oluşturmaktadır.
Hafif kırmızımtırak düzgün kesme
taşlar yapıda kullanılmıştır.
Van ve ilçelerinde bunlardan
başka günümüze ulaşan bir çok kilise
ve manastır yapısı mevcuttur. Eski
Van'da Çifte Kilise; Erciş'te Salmanağa
Kilisesi; Muradiye'de St. Etienne
Kilisesi; Gevaş Kırmızı Kilise,
St. Tomas Manastırı ve Deveboynu
Manastırı; Bahçesaray Aparank Manastırı,
Dire Gele (St. Georges Kilisesi)
, St.Jacgues Kilisesi ve Andzghousts
Kilisesi; Çatak Elmalı Kilisesi
ile Ziv, Hişet, Hiris ve Aşahı Hiris
ve Aşağı Hiris kiliseleri; Gürpınar
St. Merinos Kilisesi bunların başlıcalarıdır.
Eski Van'da Hüsrev Paşa
külliyesi içerisinde, caminin
kuzey tarafında yer almaktadır.
Medrese'nin cami ile aynı tarihte
yani 1567 yılında yapıldığı
kabul edilmektedir. Oldukça
harap durumda olan medrese,
1996 yılında Prof. Dr. Abdüsselam
Uluçam başkanlığında başlatılan
bazı kazı ve restorasyon çalışmaları
sonucunda ortaya çıkarılmıştır.
|
Hoşap Evliya Bey Mederesesi
|
Hoşap'ın güney doğusundaki
Gevirhan Mezarlığı'nda bulunmaktadır.
Mahmudi Evliya Bey tarafından
XVII. yüzyıl. 3 çeyreğinde yaptırılmıştır.Avlunun
doğu ve batısında sıralanan
medrese odaları, güneydeki sekizgen
mescit ile bunun doğusundaki
iki odadan meydana gelmiştir.
Batıdaki üç oda dikdörtgen planlı
ve beşik tonoz örtülüdür. Doğudaki
üç odanın üst örtüleri yıkılmıştır.
Tamamında moloz taş malzeme
kullanılmış olup, süslemeye
yer verilmemiştir.
|
Pizan Hüsrev Bey Mederesesi
|
Başkale'nin Pizan (Örenkale)
köyünde bulunan medrese, kitabesine
göre Hüsrev bey tarafından 1653
tarihinde yaptırılmıştır.Kuzeydoğu
- güneybatı istikametinde kareye
yakın dikdörtgen planlı yapı;
avlulu, iki katlı ve ikikanatlı
medreseler grubuna girmektedir.
Revaklı avlunun gerisinde güneydoğu
tarafda dört, kuzeybatıda ise,
üç oda yer almaktadır. Alt ve
üst katlarda oda sayısı aynıdır.
Kuzeybatı kanadın alt katındaki
büyükçe mekan mescid olarak
düzenlenmiştir. Bunun güney
tarafına verev biçimde mihrab
nişi yerleştirilmiştir. Kuzeydoğu
cepheye açılmış, sivri kemerli
bir girinti içeresindeki kapıdan
avluya girilmektedir. Kapı üzerinde
kitabesi bulunmaktadır. Yapıda
moloz taş malzeme görülmektedir.
Herhangi bir süsleme mevcut
değildir.
|
Gevaş Halime Hatun Kümbeti
|
Gevaş ilçesindeki
Selçuklu Mezarlığı'nın doğu
tarafında bulunmaktadır.
Giriş kapısı üzerindeki
kitabesine göre Melik İzzeddin
tarafından 1335 tarihinde,
kızı Halime Hatun için yaptırılmıştır.
Ustası Ahlatlı Pehlivan
oğlu Esed'dir.İki katlı
inşa edilmiş kümbetin cenazeliği
kare planlı olup, doğudaki
kapısına merdivenle inilmektedir.
|
Erciş Anonim (Zortul)
Kümbet |
Erciş'in Zortul köyü
yakınlarında tarlaların
içerisinde yer almaktadır.
Kitabesi olmadığından kim
tarafından ve kimin adına
yapıldığı belli değildir.
XV. yüzyıl. başlarında Karakoyunlular'dan
önemli bir şahsiyet için
inşa edildiği tahmin edilmektedir.İki
katlı kümbetin kare kaidesi
ve bunun üzerinde onikigen
gövdesi mecuttur. Üzeri
piramidal bir külahla örtülmüştür.
|
Diğer Kümbetler ve Türbeler
|
Hüsrev Paşa Kümbeti,
Hoşap Süleyman Bey Kümbeti,
Hoşap Hasan Bey Türbesi,
Çaldıran Kübik Köyü Kümbetleri,
Pizan (Örenkale), Harbeleri
Eski Van İkiz Kümbetler.
 Her ikisi de sekiz
sütunla oluşturulmuş,
baldeken tarzda inşa
edilmiştir. Sekizgen
bir kaideye oturan sütunlar
sivri kemerlerle birbirine
bağlanmıştır. Üzerleri
sivri kemerlere oturan
piramidal birer külahla
örtülmüştür. Yapıların
zeminleri taşa döşeli
olup, sanduka yoktur.1992
yılında Vakıflar Genel
Müdürlüğü tarafından
onarımları yapılmıştır.
Hoşap'ın merkezinde,
bugünkü Van-Hakkari
karayolunun hemen kuzeyinde
kalmaktadır. Hoşap suyunun
üzerinde, kalenin güney
tarafında yer almaktadır.
Mansab yönündeki iki
kitabeden köprünün 1082
(1671)'de Evliya Bey
tarafından yaptırıldığı
anlaşılmaktadır.
 Çatağın girişinde,
ilçenin ortasından geçen
çay üzerinde yer alan
köprü, kuzeydoğu güneybatı
istikametinde uzanmaktadır.
Köprünün üzerinde Ermenice
kitabeler bulunmaktadır.
Kitabeler çözümlenemediği
için hangi tarihte ve
kim tarafından yapıldığı
bilinememektedir. Ancak
XVII-XVIII. yüzyıllar
içerisinde Osmanlıda
yapılmış olabilir.
Çatak suyu üzerinde,
Çatak - Narlı yol ayrımında
bulunmaktadır. XVII-XVIII,
yüzyıllara tarihlendirilmektedir.Kuzeydoğu
güney batı istikametinde
uzanan köprü,tek gözlü
yolunun eğimli olduğu
köprüler grubuna girmektedir.
Köprü gözü sivri kemerlidir.
Kenarda tuğla, diğer
taraflarda harçla tutturulmuş
moloz taş malzeme kullanılmıştır.
Kuzeydoğu tarafta bir
oda yer almaktadır.
 XVII-XVIII. yüzyıllarda
yapılmış olabileceği
tahmir edilmektedir.Kuzeyden
dükkanlarla cephesi
kapatılmış olan hanın,
diğer kısımları da büyük
ölçüde toprak altında
kalmıştır. Dikdörtgen
planlı yapı, kuzey-güney
istikametinde uzanan
dört sahından meydana
gelmiştir.Sahınlar birbirinden
sivri kemerlerle ayrılmış
olup, üzerleri beşik
tonozlorla örtüImüştür.
Dıştan düz toprak dam
kaplı han, günümüzde
özel mülkiyet olup,
ahır olarak kullanılmaktadır.
Tarihi Van
kalesi'nin güneyinde
bulunan Eski Van
Şehri, 1915 Rus-Ermeni
işgaline kadar,
yaşanılır bir kent
halindeydi. Müslüman
ve diğer azınlıklarla
birlikte yaklaşık
35.000 insanın yaşadığı
şehirde her türden
ve dini mimari yapılar
vardı. Bu çeşit
mimari yapılanmanın
özünde, hoşgörü
ve karşılıklı saygının
olduğu bir gerçektir.1918'de
Rus'ların bölgeden
çekilmesi ile Eski
Van Şe1ri ve dışındaki
bağ evlerinin tümü
yıkılıp yakılımıştır.
Günümüzde Eski Vatı
Şehri adeta virane
bir kent görünümündedir.
Eski Van Şehri'de
önemli bir yer tutan
evlerin plan tipi
ve yapı fonksiyonları
hakkında araştırmacıların
fotoğraflarından
açıkça görüleceği
gibi, arazinin sınırlı
olmasından dolayıdır
ki, yapıların tümü
bitişik nizplar
halinde yerleşmişledir.
Yerii yapılaşmadaki
evlerin çoğu iki
katlı olup, arazinin
genişliğinden olmalıdır
ki; her ev ayrık
plan nizamında ve
balıçeli olarak
bina edilmiştir.
Günümüzde sayıları
yaklaşık 15'i bulan
Van evleri gi;ınün
şartlarına uyarlanarak
kullanılmaktadır.
Bunlardan bazıları
şunlardır :
Abdulselam Arilas
Evi
İsmail Ödemiş Evi
Cemil Efendi Evi
Sipahioğlu Evi
Ambarcı Mehmed Evi
Gazi Abbas Melül
Evi
Söz
konusu evler değişik
planlarda ve formlardan
inşa edilmelerine
rağmen, işlevsellik
olarak birbirleriyle
benzerlik göstermektedir.
Yapıların teknik
özellikleri tipolojik
olarak 4 gruba ayrılmaktadır;
• Tek Katlı Evler
• Çift Katlı Cumbasız
Evler
• Çift Katlı Cumbalı
Evler
• Özel Evler
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
